Definicja i geneza zjawiska breadcrumbingu w komunikacji cyfrowej
Zjawisko określane mianem breadcrumbingu, wywodzące się od angielskiego terminu oznaczającego rozrzucanie okruszków chleba, stało się jednym z najbardziej charakterystycznych i problematycznych przejawów współczesnej komunikacji w mediach społecznościowych. Metafora ta nawiązuje bezpośrednio do baśni o Jasiu i Małgosi, gdzie okruszki miały stanowić ślad prowadzący do celu, jednak w kontekście cyfrowym nabierają one zgoła odmiennego, manipulacyjnego znaczenia. W psychologii mediów breadcrumbing definiuje się jako proces wysyłania sporadycznych, niespójnych, ale intrygujących sygnałów, które mają na celu utrzymanie zainteresowania drugiej osoby bez rzeczywistego zamiaru pogłębiania relacji lub podejmowania konkretnych zobowiązań. Jest to strategia komunikacyjna oparta na dawkowaniu minimalnej ilości uwagi, która wystarcza, by utrzymać odbiorcę w stanie niepewności i nadziei, jednocześnie nie oferując mu żadnej realnej wartości emocjonalnej czy czasowej. Geneza tego zjawiska jest ściśle powiązana z ewolucją technologii mobilnych oraz architektury platform społecznościowych, które zredukowały barierę kontaktu do jednego kliknięcia lub reakcji. Dawniej podtrzymywanie relacji wymagało większego nakładu energii, natomiast obecne narzędzia pozwalają na symulowanie obecności w życiu drugiej osoby przy minimalnym koszcie poznawczym. Rozwój komunikatorów natychmiastowych sprawił, że granica między byciem w kontakcie a byciem dostępnym uległa zatarciu, co stworzyło idealne warunki dla osób preferujących powierzchowne interakcje. Breadcrumbing w social media — przykłady którego można mnożyć w niemal każdej aplikacji, stał się formą cyfrowej waluty, gdzie uwaga jest towarem wymiennym, a nie fundamentem autentycznego porozumienia.
Psychologiczne mechanizmy leżące u podstaw dawkowania uwagi
Mechanizm działania breadcrumbingu opiera się na klasycznym koncepcie warunkowania sprawczego, opisanym przez B.F. Skinnera, a konkretnie na schemacie wzmocnień sporadycznych. W psychologii behawioralnej udowodniono, że nagroda dostarczana w sposób nieprzewidywalny jest znacznie bardziej uzależniająca niż ta, którą otrzymujemy regularnie. Gdy użytkownik mediów społecznościowych otrzymuje od kogoś sygnał zainteresowania w nieregularnych odstępach czasu, jego mózg zaczyna funkcjonować w trybie ciągłego oczekiwania na kolejny impuls dopaminowy. Brak przewidywalności sprawia, że każda, nawet najmniejsza interakcja, taka jak polubienie zdjęcia czy krótka odpowiedź na relację, urasta do rangi istotnego wydarzenia. To właśnie ta niepewność buduje silne przywiązanie do osoby stosującej breadcrumbing, ponieważ odbiorca podświadomie stara się „zasłużyć” na kolejną porcję uwagi. Zjawisko to jest potęgowane przez błąd poznawczy zwany kosztem utraconym, gdzie osoba inwestująca swój czas i emocje w relację ma trudności z wycofaniem się, mając nadzieję, że kolejna porcja „okruszków” w końcu doprowadzi do pełnowartościowego kontaktu. Psycholodzy wskazują również na rolę lęku przed odrzuceniem oraz potrzeby walidacji zewnętrznej, które sprawiają, że ofiary breadcrumbingu są bardziej podatne na takie manipulacje. W świecie cyfrowym, gdzie liczba polubień i wyświetleń często bywa utożsamiana z własną wartością, otrzymanie uwagi od konkretnej, atrakcyjnej dla nas osoby staje się silnym stymulantem emocjonalnym, nawet jeśli za tym sygnałem nie idzie żadna treść ani szczera intencja.
Rola algorytmów social media w utrwalaniu zachowań typu breadcrumbing
Współczesne platformy społecznościowe, takie jak Instagram, Facebook czy TikTok, zostały zaprojektowane w sposób sprzyjający krótkim, częstym interakcjom, co nieświadomie promuje zachowania o charakterze breadcrumbingu. Algorytmy tych serwisów premiują aktywność, która podtrzymuje zaangażowanie użytkownika, nie rozróżniając przy tym jakości tych interakcji. Gdy ktoś systematycznie wyświetla nasze relacje lub reaguje na nasze posty, algorytm interpretuje to jako silną więź i częściej wyświetla nam treści tej osoby, co z kolei utrudnia emocjonalne odcięcie się od manipulatora. Funkcje takie jak potwierdzenia odczytania wiadomości, status dostępności online czy powiadomienia o tym, że ktoś właśnie pisze, stanowią narzędzia, które osoba stosująca breadcrumbing może wykorzystywać do subtelnego wpływania na stan emocjonalny odbiorcy. Możliwość bycia „widzianym” bez konieczności nawiązywania dialogu jest fundamentem tej techniki. Architektura mediów społecznościowych sprawia, że bardzo łatwo jest utrzymać kogoś w swojej orbicie bez wychodzenia poza sferę cyfrową. Systemy rekomendacji i powiadomień push działają jako wzmacniacze, które przypominają nam o istnieniu osoby dawkującej uwagę w momentach, gdy być może zaczynaliśmy o niej zapominać. W ten sposób technologia staje się katalizatorem dla toksycznych wzorców komunikacyjnych, czyniąc proces wychodzenia z niejasnych relacji znacznie trudniejszym niż w świecie pozacyfrowym.
Rozpoznawanie subtelnych sygnałów manipulacji w przestrzeni online
Identyfikacja breadcrumbingu wymaga dużej samoświadomości oraz umiejętności chłodnej analizy cudzych zachowań, co bywa trudne, gdy w grę wchodzą emocje. Głównym wyznacznikiem tego zjawiska jest rażąca niespójność między deklaracjami a czynami oraz brak ciągłości w komunikacji. Osoba stosująca tę taktykę może inicjować kontakt w sposób bardzo intensywny przez kilka dni, po czym znikać bez wyjaśnienia na całe tygodnie, by powrócić dokładnie w momencie, gdy odbiorca zaczyna tracić zainteresowanie. Innym sygnałem ostrzegawczym jest unikanie konkretów. Breadcrumberzy często używają sformułowań ogólnikowych, takich jak „powinniśmy się kiedyś spotkać” lub „musimy o tym porozmawiać”, jednak nigdy nie przechodzą do etapu planowania daty czy miejsca. Ich komunikaty są zazwyczaj powierzchowne i reaktywne, skupiają się na bieżących treściach publikowanych przez ofiarę, zamiast na budowaniu głębszego porozumienia. Kolejnym wskaźnikiem jest jednostronność relacji, w której to ofiara wykonuje większość pracy emocjonalnej, starając się podtrzymać rozmowę, podczas gdy druga strona ogranicza się do lakonicznych odpowiedzi lub emotikonów. Ważne jest, aby zrozumieć, że breadcrumbing nie jest wynikiem zapominalstwa czy nadmiaru obowiązków, lecz świadomym lub podświadomym wyborem strategii mającej na celu utrzymanie kontroli nad dynamiką relacji. Rozpoznanie tych wzorców jest pierwszym krokiem do ochrony własnych granic emocjonalnych i uniknięcia długofalowych skutków spadku poczucia własnej wartości.
Przykłady breadcrumbingu na platformie Instagram i Facebook
Analizując konkretne sytuacje, breadcrumbing w social media — przykłady którego można spotkać codziennie, najczęściej objawia się poprzez specyficzne wykorzystanie dostępnych funkcjonalności. Klasycznym przypadkiem jest osoba, która nigdy nie odpisuje na wiadomości prywatne lub robi to z wielodniowym opóźnieniem, ale jednocześnie jest pierwszą, która wyświetla każdą dodaną przez nas relację na Instagramie. Takie zachowanie wysyła sprzeczny sygnał: „widzę cię i obserwuję twoje życie, ale nie uważam cię za godnego mojej bezpośredniej odpowiedzi”. Innym przykładem jest sporadyczne polubienie bardzo starych zdjęć w profilu, co ma na celu przypomnienie o swoim istnieniu i zmuszenie odbiorcy do zastanowienia się, dlaczego ta osoba nagle przegląda jego archiwalne treści. Na Facebooku breadcrumbing może przybierać formę wysyłania zaproszeń na wydarzenia, w których dana osoba nie ma zamiaru uczestniczyć, lub oznaczania w memach, które nie prowadzą do żadnej dalszej interakcji. Często zdarza się również, że breadcrumber komentuje posty w sposób sugerujący bliską zażyłość przed publicznością, podczas gdy w prywatnych wiadomościach pozostaje chłodny i zdystansowany. Takie działania służą budowaniu wizerunku osoby towarzyskiej i zainteresowanej, podczas gdy w rzeczywistości są jedynie pustymi gestami mającymi na celu podtrzymanie połączenia na najniższym możliwym poziomie zaangażowania.
Wykorzystanie relacji typu Stories jako narzędzia do podtrzymywania zainteresowania
Format Stories, obecny na większości współczesnych platform społecznościowych, stał się idealnym narzędziem dla osób stosujących breadcrumbing ze względu na swoją efemeryczność i niski próg wejścia w interakcję. Funkcja ta pozwala na bycie obecnym w czyimś życiu bez konieczności bezpośredniego kontaktu. Osoba stosująca breadcrumbing może regularnie reagować na nasze relacje za pomocą szybkich reakcji, takich jak ogień czy serce, co nie wymaga żadnego wysiłku intelektualnego, a jednak wyświetla się w skrzynce odbiorczej jako powiadomienie. Jest to klasyczny „okruszek”, który ma na celu podtrzymanie poczucia bliskości. Co więcej, sam fakt bycia na liście osób wyświetlających relację jest formą komunikatu. Breadcrumberzy często wykorzystują tę wiedzę, celowo wyświetlając treści osoby, którą chcą utrzymać w niepewności, wiedząc, że zostanie to odnotowane. Czasami stosują oni bardziej wyrafinowaną metodę, polegającą na publikowaniu treści, o których wiedzą, że wywołają reakcję konkretnej osoby, a następnie ignorowaniu tej reakcji lub odpisywaniu w sposób zdawkowy. Ta zabawa w „ciepło-zimno” realizowana przez krótkie formy wideo i zdjęcia sprawia, że ofiara czuje się stale obserwowana i ważna, co jest jedynie złudzeniem wykreowanym przez specyfikę interfejsu aplikacji.
Breadcrumbing w aplikacjach randkowych i dynamika współczesnego flirtu
Aplikacje randkowe takie jak Tinder czy Bumble stały się prawdziwym poligonem doświadczalnym dla zjawiska breadcrumbingu. W tym kontekście przybiera ono postać utrzymywania wielu „par” naraz i podtrzymywania z nimi minimalnego kontaktu, aby mieć je w rezerwie na wypadek nudy lub niepowodzenia z innymi osobami. Typowy scenariusz obejmuje intensywną rozmowę na początku, która nagle zamiera, by po kilku tygodniach powrócić w formie pytania „Co u ciebie?” lub komplementu dotyczącego nowego zdjęcia. W aplikacjach randkowych breadcrumbing jest często formą walidacji ego — osoba stosująca tę taktykę nie szuka partnera, lecz potwierdzenia własnej atrakcyjności poprzez zbieranie reakcji od innych. Przykłady obejmują również wysyłanie dwuznacznych wiadomości późno w nocy, które mają na celu sprawdzenie dostępności drugiej osoby, bez realnej chęci spotkania się w ciągu dnia. Dla ofiary takie zachowanie jest wyjątkowo frustrujące, ponieważ każda wiadomość budzi nadzieję na rozwój znajomości, która w rzeczywistości stoi w miejscu. Breadcrumbing w randkowaniu cyfrowym prowadzi do zjawiska tzw. wypalenia randkowego, gdzie użytkownicy tracą wiarę w autentyczność intencji spotykanych osób i zaczynają sami stosować podobne mechanizmy obronne, co tworzy błędne koło powierzchowności.
Zjawisko benchingu i orbitingu jako ewolucja klasycznego breadcrumbingu
Pojęcia benchingu i orbitingu są ściśle spokrewnione z breadcrumbingiem i stanowią jego doprecyzowanie w specyficznych kontekstach. Benching, czyli „sadzanie na ławce rezerwowych”, polega na utrzymywaniu kontaktu z kimś, kogo nie uważa się za pierwszy wybór, ale chce się mieć pod ręką jako opcję awaryjną. Breadcrumbing jest tutaj narzędziem służącym do tego, by osoba na ławce nie zrezygnowała całkowicie i nie odeszła. Z kolei orbiting to sytuacja, w której ktoś zerwał z nami bezpośredni kontakt, przestał odpisywać na wiadomości, ale nadal aktywnie obserwuje nasze życie w mediach społecznościowych, lajkuje posty i ogląda relacje. Orbiting jest szczególnie bolesny, ponieważ nie pozwala na domknięcie relacji — obecność danej osoby jest stale wyczuwalna, mimo braku rzeczywistej komunikacji. Wszystkie te zjawiska łączy wspólny mianownik: lęk przed całkowitą utratą dostępu do drugiej osoby przy jednoczesnym braku chęci na jakąkolwiek formę odpowiedzialności za relację. Media społecznościowe ułatwiają te zachowania, oferując szeroki wachlarz półśrodków komunikacyjnych, które pozwalają na pozostawanie w czyjejś przestrzeni życiowej bez bycia w niej naprawdę obecnym.
Wpływ nieregularnej komunikacji na zdrowie psychiczne i samoocenę
Długotrwałe doświadczanie breadcrumbingu może mieć poważne konsekwencje dla dobrostanu psychicznego jednostki. Najbardziej dotkliwym skutkiem jest chroniczne poczucie niepewności i lęku. Osoba, która jest karmiona „okruszkami”, spędza nieproporcjonalnie dużo czasu na analizowaniu znaczenia każdego polubienia, każdej wyświetlonej relacji czy każdego opóźnienia w odpowiedzi. Ta nadmierna analiza prowadzi do wyczerpania poznawczego i emocjonalnego. Co więcej, breadcrumbing uderza bezpośrednio w poczucie własnej wartości. Odbiorca zaczyna zadawać sobie pytania, co jest z nim nie tak, dlaczego nie zasługuje na pełną uwagę i co mógłby zmienić, aby zachęcić drugą stronę do większego zaangażowania. Proces ten często prowadzi do internalizacji winy i poczucia niewystarczalności. Psycholodzy zauważają również, że breadcrumbing może wywoływać objawy podobne do uzależnienia, gdzie ofiara desperacko czeka na kolejny „strzał” dopaminy w postaci powiadomienia, ignorując przy tym inne, zdrowsze aspekty swojego życia. W skrajnych przypadkach może to prowadzić do stanów depresyjnych, izolacji społecznej oraz utraty zaufania do ludzi w ogóle, co rzutuje na przyszłe relacje i zdolność do budowania bezpiecznych więzi.
Motywacje psychologiczne osób stosujących taktykę okruszków chleba
Zrozumienie, dlaczego ludzie stosują breadcrumbing, wymaga spojrzenia na ich wewnętrzne deficyty i mechanizmy obronne. Często nie jest to działanie z premedytacją mające na celu skrzywdzenie drugiej osoby, lecz wynik niedojrzałości emocjonalnej lub lęku przed bliskością. Osoby te mogą czerpać satysfakcję z samej świadomości, że ktoś na nie czeka i o nich myśli, co buduje ich kruche poczucie własnej wartości. Innym motywem jest potrzeba kontroli i władzy w relacji — dawkowanie uwagi pozwala na utrzymanie dominującej pozycji i decydowanie o tempie znajomości. Breadcrumberzy często cierpią na tzw. lęk przed pominięciem (FOMO), co sprawia, że nie chcą zamykać żadnych drzwi, licząc na to, że w przyszłości dana relacja może okazać się przydatna. Istnieje również grupa osób, które stosują breadcrumbing z czystego narcyzmu, traktując innych ludzi jako obiekty służące do dostarczania podziwu i uwagi. Niezależnie od motywacji, wspólną cechą jest brak empatii i nieumiejętność wejścia w położenie drugiej osoby, która cierpi z powodu braku jasności. W dobie cyfrowej, gdzie łatwość nawiązywania nowych kontaktów jest ogromna, breadcrumbing staje się dla wielu sposobem na unikanie trudnych emocji związanych z odrzuceniem kogoś wprost lub z koniecznością budowania głębokiej, wymagającej pracy relacji.
Komunikacja profesjonalna a breadcrumbing na portalu LinkedIn
Choć breadcrumbing kojarzy się głównie z relacjami romantycznymi, zjawisko to coraz częściej przenika do sfery zawodowej, szczególnie na platformach takich jak LinkedIn. Przykłady breadcrumbingu w kontekście profesjonalnym obejmują rekruterów, którzy wysyłają entuzjastyczne wiadomości o świetnie pasującym profilu kandydata, a następnie milkną na tygodnie, by powrócić z lakonicznym pytaniem o dostępność bez podania szczegółów oferty. Może to również dotyczyć potencjalnych kontrahentów, którzy deklarują chęć współpracy, proszą o przygotowanie ofert i estymacji, po czym przestają odpowiadać na maile, jednocześnie regularnie lajkując posty danej firmy lub osoby. W świecie biznesu breadcrumbing jest formą zabezpieczania sobie opcji bez ponoszenia kosztów. Dla freelancera czy osoby szukającej pracy takie zachowanie jest niezwykle szkodliwe, ponieważ zmusza do rezerwowania czasu i zasobów na projekty, które mogą nigdy nie dojść do skutku. Mechanizm jest identyczny jak w relacjach prywatnych: dawkowanie nadziei na sukces zawodowy, aby utrzymać drugą stronę w gotowości, co jest przejawem braku szacunku do czasu i profesjonalizmu partnera biznesowego.
Różnice między brakiem czasu a celowym unikaniem zaangażowania
Kluczowym wyzwaniem w relacjach online jest odróżnienie osoby, która faktycznie przechodzi przez intensywny okres w życiu, od kogoś, kto stosuje breadcrumbing. Różnica tkwi przede wszystkim w jakości i przejrzystości komunikacji. Osoba autentycznie zajęta zazwyczaj informuje o swojej sytuacji, przeprasza za opóźnienia i stara się zaproponować konkretny termin, w którym będzie mogła poświęcić więcej czasu na rozmowę. Jej zachowanie jest spójne — jeśli mówi, że odezwie się w piątek, zazwyczaj to robi. W przypadku breadcrumbingu obietnice są mgliste i rzadko dotrzymywane. Kolejną różnicą jest reakcja na próbę wyjaśnienia sytuacji. Osoba, której zależy na relacji, przyjmie informację o naszym dyskomforcie z troską i postara się skorygować swoje zachowanie. Breadcrumber natomiast prawdopodobnie zareaguje defensywnie, zbagatelizuje nasze odczucia, zarzuci nam nadwrażliwość lub zastosuje tzw. gaslighting, twierdząc, że wszystko jest w porządku, a nasze podejrzenia są bezpodstawne. Ważne jest, aby ufać swojej intuicji i obserwować wzorce długofalowe, a nie pojedyncze incydenty, ponieważ to powtarzalność cykli znikania i pojawiania się jest definicyjną cechą manipulacji.
Kulturowe uwarunkowania powierzchowności relacji w dobie cyfrowej
Zjawisko breadcrumbingu nie istnieje w próżni, lecz jest produktem szerszych zmian kulturowych i społecznych. Żyjemy w czasach, które socjolog Zygmunt Bauman określił mianem płynnej nowoczesności, gdzie więzi międzyludzkie stają się coraz bardziej kruche i tymczasowe. Kultura konsumpcjonizmu przeniosła się na grunt relacji, w których inni ludzie bywają traktowani jak produkty o określonym terminie przydatności. Media społecznościowe utrwalają przekonanie, że zawsze dostępna jest „lepsza opcja”, co zniechęca do inwestowania wysiłku w rozwiązywanie problemów w obecnych znajomościach. Breadcrumbing jest wyrazem lęku przed utratą wolności i przymusem ciągłego wyboru. Społeczeństwo przyzwyczajone do natychmiastowej gratyfikacji traci cierpliwość niezbędną do budowania trwałych fundamentów emocjonalnych. Dodatkowo, anonimowość i dystans fizyczny oferowany przez ekrany urządzeń osłabiają naturalne hamulce moralne, ułatwiając traktowanie innych w sposób instrumentalny. W tym ujęciu breadcrumbing jest nie tylko problemem jednostkowym, ale symptomem głębszego kryzysu bliskości i autentyczności w zglobalizowanym, cyfrowym świecie.
Strategie radzenia sobie z manipulacją i techniki asertywnej komunikacji
Konfrontacja z osobą stosującą breadcrumbing wymaga odwagi i stanowczości w stawianiu granic. Pierwszym krokiem powinno być jasne zakomunikowanie swoich potrzeb i oczekiwań. Zamiast czekać na sygnał, można przejąć inicjatywę i zadać konkretne pytanie dotyczące charakteru relacji. Jeśli odpowiedź nadal będzie wymijająca, jest to jasny sygnał do wycofania się. Skuteczną strategią jest zasada „matching energy”, czyli dostosowanie swojego zaangażowania do poziomu prezentowanego przez drugą stronę. Jeśli ktoś wysyła jedynie „okruszki”, należy przestać odpowiadać na nie z nadmiernym entuzjazmem i skierować swoją energię tam, gdzie jest ona odwzajemniana. Bardzo ważna jest również higiena cyfrowa, która może obejmować wyciszenie powiadomień od danej osoby, ograniczenie wyświetlania jej relacji lub całkowite usunięcie jej z kręgu znajomych, jeśli kontakt staje się zbyt toksyczny. Odzyskanie kontroli nad własnym czasem i emocjami wymaga zrozumienia, że nie mamy obowiązku być dostępni dla każdego, kto zdecyduje się do nas odezwać. Asertywność w tym kontekście to nie tylko umiejętność mówienia „nie”, ale przede wszystkim szacunek do własnych standardów tego, jak chcemy być traktowani przez innych.
Etyka cyfrowa i odpowiedzialność za interakcje w mediach społecznościowych
W dyskusji o breadcrumbingu rzadko porusza się temat osobistej odpowiedzialności każdego użytkownika sieci za jakość tworzonej przez niego przestrzeni komunikacyjnej. Etyka cyfrowa nakłada na nas obowiązek bycia świadomym wpływu, jaki nasze działania — nawet te drobne, jak polubienie czy krótki komentarz — mogą mieć na innych. Choć platformy społecznościowe promują lekkość i brak zobowiązań, po drugiej stronie ekranu zawsze znajduje się żywa osoba z własnym bagażem doświadczeń i wrażliwością. Świadome stosowanie breadcrumbingu jest formą nadużycia emocjonalnego, które w dłuższej perspektywie niszczy zaufanie społeczne. Budowanie zdrowego środowiska online wymaga od nas autentyczności i odwagi w kończeniu relacji, które nam nie służą, w sposób kulturalny i jednoznaczny. Zamiast utrzymywać kogoś „na ławce”, o wiele bardziej etycznym rozwiązaniem jest szczera rozmowa o braku zainteresowania lub potrzebie przerwy w kontakcie. Odpowiedzialność za interakcje w mediach społecznościowych to fundament, na którym możemy budować bardziej ludzkie i wspierające technologie przyszłości, wolne od manipulacyjnych gier i pozornych więzi.
Przyszłość komunikacji zapośredniczonej a ochrona więzi międzyludzkich
Patrząc w przyszłość, można przypuszczać, że zjawiska takie jak breadcrumbing będą ewoluować wraz z rozwojem sztucznej inteligencji i jeszcze głębszą integracją technologii z naszym codziennym życiem. Już teraz obserwujemy pierwsze przejawy automatyzacji interakcji społecznych, co może sprawić, że dawkowanie uwagi stanie się jeszcze łatwiejsze i mniej angażujące dla nadawcy. Jednak z drugiej strony rosnąca świadomość społeczna dotycząca higieny cyfrowej i zdrowia psychicznego może doprowadzić do rewolucji w sposobie, w jaki korzystamy z mediów społecznościowych. Coraz więcej osób decyduje się na świadome ograniczanie czasu spędzanego online i powrót do głębokich relacji w świecie rzeczywistym. Kluczem do ochrony więzi międzyludzkich będzie edukacja emocjonalna, która uczy odróżniania wartościowej uwagi od pustych sygnałów cyfrowych. Technologia powinna służyć jako most, a nie jako mur czy narzędzie do manipulacji. Ostatecznie to od naszych indywidualnych wyborów zależy, czy pozwolimy, by algorytmy i toksyczne wzorce komunikacyjne definiowały nasze relacje, czy też postawimy na jakość, obecność i wzajemny szacunek, które są niezależne od platformy, z której korzystamy.